Bạn Nhà Nông

Những đoạn sông có chủ

Hơn ba giờ chiều, ông Nguyễn Văn Lập kiểm tra kỹ lại lần cuối xem có đầy đủ dụng cụ để chuẩn bị cho chuyến săn bắt cá chình giống sẽ diễn ra thâu đêm suốt sáng. Ông Lập cho biết, ở thôn Hội Tín, xã An Thạch (huyện Tuy An) có đến gần một nửa tham gia bắt cá chình giống. Nghề này rất đơn giản, dễ làm nên ai cũng có thể tham gia, thậm chí trẻ em học lớp bốn, lớp năm cũng làm được. Dụng cụ để bắt chình giống chỉ cần một tấm lưới mùng dài khoảng 2m, rộng gần 1m, hai bên gắn hai thanh gỗ hoặc tre dùng để xúc, viền dưới của tấm lưới gắn chì hoặc một sợi dây xích dài, đủ nặng để giữ cho tấm lưới được căng. Ngoài ra sắm thêm cây vợt, đèn pin và một cái xô để đựng sản phẩm đánh bắt được… Ông Nguyễn Văn Lập cho biết: “Tôi đã 65 tuổi, cuộc sống lâu nay chủ yếu nhờ vào dòng sông này, hết thả lưới bắt cá lại đến mùa đi xúc cá chình giống. Nghề này không phân biệt lứa tuổi và cũng không đòi hỏi bí quyết gì nhiều, chỉ cần lòng kiên nhẫn, chịu được lạnh, thức đêm giỏi, nếu có sức khỏe thì càng tốt”.

Nhưng để có một vị trí thuận lợi cho công việc xúc cá chình giống, người dân ở đây đã “xí chỗ” từ nhiều năm trước. Dọc hai bên bờ sông Ngân Sơn, đoạn phía dưới đập Tam Giang cứ cách 3-4m thì có một bao đựng cát được cột cẩn thận và đặt ở gần mép nước để thể hiện “đoạn sông này đã có chủ”. Nếu người nào mới vào nghề hoặc những nơi làm ăn không hiệu quả thì phải thương lượng với các chủ cũ trước đó mới có được một vị trí ưng ý. Theo ông Nguyễn Văn Lập, lâu nay chưa xảy ra đánh nhau lớn, nhưng việc cãi vã, tranh giành vị trí để xúc chình là chuyện thường xuyên xảy ra. Mặc dù không có bất cứ một văn tự hay giấy tờ gì nhưng những vị trí xúc cá chình nói trên có thể sang nhượng, thừa kế, cho tặng…

Thâu đêm với cá chình giống

Cơm chiều vừa xong tranh thủ nghỉ ngơi, khoảng sáu giờ rưỡi chiều, mưa càng lúc càng nặng hạt nhưng không thể ngăn được hai vợ chồng ông Lập, người xách xô, người mang lưới ra sông. Nơi vợ chồng ông đến là đoạn sông có đập Tam Giang chắn ngang, nước từ phía trên đập ào ào đổ xuống tung bọt trắng xóa. Lúc này đèn pin rọi sáng hai bên bờ, mọi người trong tư thế sẵn sàng, chỉ chờ trời tối hẳn là bắt đầu cuộc săn bắt. Ông Lập cho biết, những đợt cá chình giống xuất hiện nhiều thì mỗi đêm có gần trăm người đổ xô ra sông để xúc cá chình, trò chuyện thâu đêm suốt sáng.

Hàng năm, cứ đến mùa mưa thì cá chình ra ngoài cửa biển để đẻ, sau đó cá chình con vượt nước lũ lên đầu nguồn và sinh sống ở đó. Ông Lập nói, năm nay cá chình giống xuất hiện nhiều nhưng muộn hơn các năm trước và chỉ xuất hiện hơn mười ngày nay. Với đặc tính của cá chình là ban ngày nằm yên dưới bùn hoặc trong hang còn ban đêm mới đi kiếm ăn và cá chình con bơi ngược lên đầu nguồn khi có nước lũ xuống. Các con đập chắn ngang sông đã gây cản trở nên cá chình con tập trung thành từng đàn và chờ nước tràn qua đập để vượt sông. Nắm bắt được đặc điểm này nên tất cả đều canh chừng khi có nước lũ đổ về là tập trung ở khu vực phía dưới đập Tam Giang bắt chình giống.

Hơn bảy giờ tối, mọi người bắt đầu vào vị trí của mình đã được xí trước đó. Công việc xúc cá chình giống cũng khá đơn giản, cách bờ khoảng 2m, nước đứng tới bụng, mỗi người một đầu lưới và xúc xuống rồi kéo lên. Một người cầm đèn pin rọi vào lưới, nếu phát hiện có cá chình con thì người kia cầm vợt bắt bỏ vào xô. Cứ thế, hai người xúc thâu đêm suốt sáng đến khi nào thực sự không còn bắt được con nào thì kết thúc một đêm bắt cá. Ông Phạm Phú Quốc, cũng là người ở thôn Hội Tín, xã An Thạch cho biết: “Mỗi lần xúc như vậy, nếu trúng thì được năm, sáu con cỡ bằng cây kim may đến cỡ cây tăm. Nhưng nhờ xúc nhiều lần, nếu trúng thì một đêm cũng bắt được vài nghìn con, có đêm không có con nào thì cuốn gói về sớm… Chúng tôi không chỉ khai thác cá chình giống ở sông Ngân Sơn mà nhiều lúc vào đến sông Đà Rằng (thành phố Tuy Hòa) hoặc ra tận thành phố Quy Nhơn (tỉnh Bình Định). Các con sông miền Trung này, nơi nào xuất hiện cá chình giống thì chúng tôi sẽ có mặt và khai thác”.

Mỗi đêm… kiếm bạc triệu

Hiện nay, nhiều vùng nuôi thủy sản có nhu cầu rất lớn về cá chình giống. Anh Nguyễn Công Hoan, xã An Thạch, cho biết: “Tối 7/11 vừa rồi, tại khu vực đập Tam Giang bà con hai xã An Thạch và An Dân trúng đậm cá chình giống. Đêm đó hai anh em tôi bắt được gần 1.500 con, với giá 800 đồng/con bán được gần 1,2 triệu đồng. Nhưng đêm đó ông Đức ở xã An Dân bắt được nhiều nhất, trên 2.000 con”. Ông Nguyễn Minh Thông ở xã An Thạch, người thu mua cá chình giống, cho biết: “Tôi làm nghề này khoảng 5 năm trở lại đây. Cá giống sau khi thu mua tôi vận chuyển vào TP Hồ Chí Minh để bán và mấy năm nay lượng giống cá chình tự nhiên này không đủ cung cấp cho thị trường. Ở huyện Tuy An, hiện có khoảng 3 - 4 điểm thu mua cá chình giống, nhưng các điểm này cũng bán lại cho tôi. Đợt này, trung bình mỗi ngày thu mua khoảng 10.000 con…”.